Dobra praca, kolejny etap edukacji, awans, związek, własna firma albo określony sposób życia mogą wyglądać jak naturalne kroki. Być może od dawna słyszysz, że właśnie do tego warto dążyć. Kiedy jednak zbliżasz się do celu, zamiast satysfakcji pojawia się zmęczenie, obojętność lub pytanie: „Czy ja naprawdę tego chcę?”.
Nie zawsze oznacza to, że wybrany kierunek jest niewłaściwy. Osiąganie ważnych celów może wymagać wysiłku, a niepewność bywa częścią zmiany. Warto jednak zatrzymać się wtedy, gdy większość energii pochłania przekonywanie siebie, że dany plan powinien być dla Ciebie ważny.
Możesz również zauważyć, że łatwiej Ci powiedzieć, czego oczekują inni, niż określić, czego potrzebujesz Ty. Taki sposób funkcjonowania często rozwija się stopniowo. Przez lata możesz uczyć się uwzględniać potrzeby rodziny, partnera, współpracowników lub środowiska, jednocześnie tracąc kontakt z własnym zdaniem.
Czym są cele zgodne ze sobą?
Cel zgodny ze sobą wynika z Twoich wartości, potrzeb, zainteresowań i świadomej decyzji. Nie musi być łatwy ani przyjemny na każdym etapie. Ważne jest to, że rozumiesz, dlaczego chcesz do niego dążyć i jakie osobiste znaczenie ma dla Ciebie jego realizacja.
W psychologii używa się pojęcia celów zgodnych z sobą, czyli takich, które pozostają spójne z wewnętrznymi wartościami oraz zainteresowaniami człowieka. Badania nad motywacją wskazują, że poczucie autonomii może wspierać zaangażowanie i wytrwałość. Nie gwarantuje jednak powodzenia ani nie eliminuje trudności pojawiających się po drodze.
Cel może pochodzić z zewnątrz, a mimo to stać się naprawdę Twój. Możesz przejąć inspirację od rodziców, partnera, nauczyciela lub osoby, którą cenisz, a następnie świadomie uznać ją za zgodną ze sobą. Najważniejsze pytanie nie brzmi więc: „Kto pierwszy o tym pomyślał?”, lecz: „Czy ja wybieram to również dzisiaj?”.
Skąd biorą się cele oparte na oczekiwaniach innych?
Wpływ otoczenia jest naturalną częścią życia. Tworzymy relacje, należymy do różnych grup i podejmujemy decyzje, które dotyczą nie tylko nas. Problem pojawia się wtedy, gdy oczekiwania innych stają się jedynym kryterium wyboru, a własne potrzeby nie mają miejsca w procesie decyzyjnym.
Oczekiwania wyniesione z domu
Rodzina może przekazywać określone wyobrażenia o bezpieczeństwie, sukcesie, pracy, relacjach lub odpowiedzialności. Część z nich może być dla Ciebie cenna. Inne mogły powstać w warunkach, które nie odpowiadają już Twojemu życiu.
Presja społeczna i porównywanie się
Łatwo odnieść wrażenie, że istnieje właściwy moment na awans, zmianę pracy, zakup mieszkania, założenie rodziny albo rozwinięcie własnej działalności. Obserwowanie życia innych może przyspieszać decyzje, zanim pojawi się gotowość lub pewność, że ten kierunek jest naprawdę Twój.
Potrzeba akceptacji
Czasami wybieramy cel nie dlatego, że go chcemy, lecz dlatego, że rezygnacja mogłaby kogoś rozczarować. Pojawia się myśl, że zmiana decyzji oznacza niewdzięczność, porażkę albo zmarnowanie dotychczasowego wysiłku.
Automatyczne realizowanie kolejnych celów
Niektóre cele powstają bez wyraźnej decyzji. Kończysz jeden etap i przechodzisz do kolejnego, ponieważ tak wygląda znany Ci scenariusz. Dopiero po czasie zauważasz, że konsekwentnie realizujesz plan, którego nigdy świadomie nie wybrałeś.
Jak rozpoznać, że realizujesz cudze oczekiwania?
Nie istnieje pojedynczy sygnał, który rozstrzyga, czy cel jest własny, czy narzucony. Warto obserwować sposób, w jaki o nim myślisz, język, którego używasz, oraz emocje pojawiające się podczas działania.
Zastanów się, czy:
opisujesz cel głównie słowami „muszę”, „powinnam” lub „tak wypada”,
częściej wyobrażasz sobie reakcję innych niż własne życie po osiągnięciu celu,
trudno Ci wyjaśnić, dlaczego ten kierunek jest dla Ciebie ważny,
rezygnacja budzi przede wszystkim lęk przed oceną lub rozczarowaniem innych,
sukces przynosi ulgę, ale niewiele satysfakcji,
odkładasz działanie, mimo że cel wydaje się rozsądny i osiągalny,
masz poczucie, że nie możesz zmienić zdania,
Twoje plany dobrze wyglądają z zewnątrz, ale nie pasują do codzienności, której potrzebujesz,
po osiągnięciu kolejnego etapu natychmiast szukasz następnego potwierdzenia swojej wartości.
Wartości a cele, czym się różnią?
Cel jest punktem, do którego możesz dotrzeć. Wartość opisuje sposób, w jaki chcesz żyć i podejmować decyzje. Możesz osiągnąć cel „zmienię pracę”, natomiast wartości takie jak niezależność, rozwój, bezpieczeństwo czy współpraca mogą towarzyszyć Ci przez wiele lat.
Ta sama decyzja może wynikać z różnych wartości. Jedna osoba chce awansu, ponieważ zależy jej na wpływie i odpowiedzialności. Inna widzi w nim większe bezpieczeństwo finansowe. Jeszcze inna odkrywa, że awans nie przybliża jej do życia, którego potrzebuje, mimo że otoczenie uważa go za sukces.
Wartości nie podają gotowej odpowiedzi. Pomagają natomiast sprawdzić, czy konkretny cel prowadzi w stronę, którą chcesz wybierać.
Jak wyznaczać cele zgodne ze sobą?
Zatrzymaj się przed tworzeniem planu
Kiedy czujesz presję, łatwo od razu przejść do działania: rozpisać kroki, terminy i mierniki. Zanim to zrobisz, sprawdź, jaki problem naprawdę próbujesz rozwiązać. Być może potrzebujesz nie większej dyscypliny, lecz jasności dotyczącej kierunku.
Oddziel własne potrzeby od wpływu otoczenia
Wypisz wszystkie głosy, które pojawiają się przy danej decyzji. Co mówi rodzina, partner, środowisko zawodowe, media społecznościowe, a co mówisz Ty? Nie musisz odrzucać cudzych opinii. Chodzi o to, aby przestały brzmieć jak jedna niepodważalna odpowiedź.
Nazwij wartości, które stoją za celem
Zastanów się, dlaczego dany rezultat jest ważny. Czy prowadzi do większej autonomii, stabilności, bliskości, twórczości, wiedzy, wpływu albo spokoju? Następnie sprawdź, czy sposób realizacji celu również pozostaje zgodny z tymi wartościami.
Wyobraź sobie codzienność, nie tylko moment sukcesu
Cele często przedstawiamy jako pojedynczy obraz: odebranie dyplomu, podpisanie umowy, przeprowadzkę albo awans. Tymczasem najwięcej czasu spędzisz nie w momencie osiągnięcia celu, lecz w codzienności, którą on stworzy.
Co zrobić, gdy nadal nie wiesz, czego chcesz?
Brak jednoznacznej odpowiedzi nie oznacza, że nie znasz siebie lub nie potrafisz podejmować decyzji. Możliwe, że próbujesz pogodzić kilka ważnych potrzeb, które prowadzą w różne strony. Możesz jednocześnie pragnąć bezpieczeństwa i zmiany, bliskości i większej niezależności albo rozwoju i spokojniejszego tempa.
W takiej sytuacji nie zawsze pomaga kolejna lista zalet i wad. Potrzebne może być dokładniejsze przyjrzenie się znaczeniu poszczególnych możliwości, emocjom, wyobrażeniom oraz temu, jak reagujesz na każdą z nich.
Nie musisz również od razu znać ostatecznego celu. Czasami pierwszym zadaniem jest odzyskanie kontaktu z własnymi potrzebami i zauważenie, które decyzje podejmujesz automatycznie.
Jedno spotkanie czy indywidualny proces rozwojowy?
Jeśli potrzebujesz przyjrzeć się jednej konkretnej decyzji, nazwać problem lub zobaczyć sytuację z innej perspektywy, odpowiednim początkiem może być indywidualne spotkanie rozwojowe. Podczas rozmowy nie otrzymujesz gotowej instrukcji. Pytania pomagają Ci zobaczyć własne znaczenia, możliwości i odpowiedzi.
Gdy trudność jest bardziej złożona, powraca w różnych obszarach albo dotyczy określenia kierunku na dłuższy czas, warto rozważyć indywidualny proces rozwojowy. Obejmuje on siedem spotkań, dzięki czemu pozwala nie tylko nazwać cel, ale także przyjrzeć się temu, co wspiera jego realizację i co może ją utrudniać.
Proces jest tworzony wokół konkretnej osoby i tematu, z którym przychodzi. Nie jest gotowym programem z identycznym zestawem zadań dla wszystkich. Siedem spotkań zapewnia ramę potrzebną do pogłębionej pracy, obserwowania zmian między spotkaniami oraz porządkowania kolejnych odkryć
Najczęstsze pytania o cele i proces rozwojowy
Jak rozpoznać, czy cel jest naprawdę mój?
Zastanów się, czy potrafisz wskazać jego osobiste znaczenie niezależnie od reakcji otoczenia. Ważne jest również to, czy wybierasz codzienność związaną z realizacją celu, a nie tylko obraz sukcesu widoczny z zewnątrz.
Czy uwzględnianie oczekiwań innych zawsze jest czymś złym?
Nie. Decyzje często dotyczą także bliskich osób, a ich perspektywa może być cenna. Trudność pojawia się wtedy, gdy cudze oczekiwania całkowicie zastępują Twoje potrzeby albo nie czujesz, że masz prawo rozważyć inną możliwość.
Czy zmiana celu oznacza porażkę?
Nie musi. Może wynikać z nowych informacji, doświadczeń albo zmiany sytuacji życiowej. Warto odróżnić rezygnację pod wpływem chwilowej trudności od świadomej decyzji, że dany kierunek przestał być zgodny z Tobą.
Czy mogę skorzystać z procesu rozwojowego online?
Tak. Zarówno indywidualne spotkanie rozwojowe, jak i proces obejmujący siedem spotkań mogą odbywać się online, jeśli ta forma odpowiada Twojej sytuacji i zapewniasz sobie prywatne miejsce do rozmowy.
Czy przed pierwszym spotkaniem muszę mieć jasno określony cel?
Nie. Możesz przyjść z poczuciem utknięcia, dylematem albo trudnością w określeniu tego, czego potrzebujesz. Pierwsza rozmowa może służyć właśnie nazwaniu tematu i wyborowi odpowiedniej formy pracy.